PROCEDURA DOBORU PROGRAMÓW NAUCZANIA I PODRĘCZNIKÓW SZKOLNYCH
W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 4 W KOSZALINIE
( procedura skonstruowana jest według jasnych, czytelnych i powszechnie znanych zasad i rozporządzeń)

Wstęp:
Działalność edukacyjna szkoły jest określona przez szkolny zestaw programów nauczania, który (uwzględniając wymiar wychowawczy) obejmuje całą działalność szkoły
z punktu widzenia dydaktycznego.
Szkolny zestaw programów nauczania, to zestaw programów, na który składają się programy nauczania dla poszczególnych zajęć edukacyjnych, ustalone przez nauczycieli prowadzących zajęcia w danym oddziale. Uwzględnia on całość podstawy programowej kształcenia ogólnego dla danego etapu edukacyjnego.
Szkolny zestaw programów dopuszcza do użytku szkolnego dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii Rady Pedagogicznej i opinii Rady Rodziców.
Programy nauczania są wykazem treści nauczania, zestawem planowanych czynności pedagogicznych i zamierzonych efektów pedagogicznych oraz zestawem pojęć i zadań do wykonania, a także rejestrem doświadczeń. Stanowią one dla nauczycieli pomoc w realizacji zadań, jakie nakłada na szkołę podstawa programowa. W dobie reformy, która stwarza szkołom możliwość wprowadzenia różnorodnych sposobów kształcenia, w tym własnych programów nauczania, ważna jest wiedza o tym, jakie zadania stawia się przed programem nauczania, jakie funkcje powinien on pełnić w procesie kształcenia, co gwarantuje jego dobrą jakość. Znajomość powyższych zagadnień jest istotna zarówno przy wyborze programu nauczania spośród dopuszczonych do użytku szkolnego przez ministra do spraw oświaty i wychowania, jak i podczas tworzenia programów autorskich czy budowania szkolnego zestawu programów nauczania.
Program nauczania ogólnego obejmuje co najmniej jeden etap edukacyjny i dotyczy kształcenia zintegrowanego, przedmiotu, ścieżki edukacyjnej, bloku przedmiotowego lub jego części. Program nauczania dopuszczony do użytku szkolnego przez ministra oświaty i wychowania powinien obejmować co najmniej jeden etap edukacyjny i zawierać:
—szczegółowe cele edukacyjne —kształcenia i wychowania,
—materiał nauczania związany ze szczegółowymi celami edukacyjnymi, uwzględniający treści nauczania zawarte w podstawie programowej kształcenia ogólnego,
—procedury osiągania szczegółowych celów edukacyjnych,
—opis założonych osiągnięć ucznia i propozycje metod ich oceny, z uwzględnieniem standardów będących podstawą przeprowadzania sprawdzianów lub egzaminów,
—omówienie założeń dydaktycznych i wychowawczych, na jakich została oparta koncepcja
programu (w szkołach podstawowych)
Szkolny zestaw programów nauczania tworzy spójną całość z programem wychowawczym szkoły oraz programem profilaktycznym.

W ich przygotowanie i realizację są zaangażowani wszyscy nauczyciele, którzy w czasie tworzenia ich kierują się ściśle określonymi zasadami.

Zasada pierwsza: zgodność z podstawą programową
Nadrzędnym celem działań edukacyjnych szkoły jest wszechstronny rozwój ucznia. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji przez nauczycieli zadań w zakresie nauczania, kształcenia umiejętności i wychowania. Zasadniczym aktem prawnym, obligującym wszystkich nauczycieli do respektowania jego zapisów, jest rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia.
Aktualnie obowiązuje: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół oraz późniejsza jej nowelizacja z dnia 6 listopada 2003r.
Nauczyciele kierując się tą zasadą, zwracają baczną uwagę na to, czy założenia wybranego programu nauczania są zgodne z obowiązującą podstawą programową, a więc czy zawarte w nich cele i treści odpowiadają tym obowiązkowym na danym etapie kształcenia zestawom celów i treści nauczania oraz umiejętności, a także zadaniom wychowawczym szkoły.

Zasada druga: dostosowanie do odpowiedniego etapu rozwoju i możliwości uczniów
Nauczyciele, mając na uwadze osobowy rozwój ucznia, powinni współdziałać na rzecz tworzenia w świadomości uczniów zintegrowanego systemu wiedzy, umiejętności i postaw. Ma to szczególne zastosowanie w nauczaniu początkowym.
Obok zadań wychowawczych nauczyciele powinni wykonywać również działania opiekuńcze i profilaktyczne odpowiednio do istniejących potrzeb.
Konieczne jest także podejmowanie przez nauczycieli działań mających na celu wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów.
W szkole podstawowej wyróżnia się dwa etapy edukacyjne:
• nauczanie zintegrowane klasy I –III szkoły podstawowej
• klasy IV –VI szkoły podstawowej
Wybierane przez nauczycieli naszej szkoły, w sposób oczywisty uwzględniają ten podział. Są zatem dostosowane do wieku i możliwości ucznia z nim związanymi.
Realizując wybrane przez siebie programy, nauczyciele zwracają uwagę na dostosowanie wymagań do zaleceń Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej.

Zasada trzecia: zapewnienie wszechstronnego rozwoju uczniom
Nadrzędnym celem działań edukacyjnych szkoły jest wszechstronny rozwój ucznia. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji przez nauczycieli zadań w zakresie nauczania, kształcenia umiejętności i wychowania. Zadania te tworzą wzajemnie uzupełniające się i równoważne wymiary pracy każdego nauczyciela.
Szkoła w zakresie nauczania, zapewnia uczniom w szczególności:
1) naukę poprawnego i swobodnego wypowiadania się, pisania i czytania ze zrozumieniem
2) poznawanie wymaganych pojęć i zdobywanie rzetelnej wiedzy na poziomie umożliwiającym co najmniej kontynuację nauki na następnym etapie kształcenia
3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pamięciowego opanowania przekazywanych treści
4) rozwijanie zdolności dostrzegania różnego rodzaju związków i zależności
5) rozwijanie zdolności myślenia analitycznego i syntetycznego
6) traktowanie wiadomości przedmiotowych, stanowiących wartość poznawczą samą w sobie, w sposób integralny, prowadzący do lepszego rozumienia świata, ludzi i siebie
7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i życia społecznego
8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej.
Wszystkie te działania są realizowane w oparciu o wybrane programy nauczania.
Nauczyciele w swojej pracy wychowawczej, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, dobierają tak programy wychowawcze, aby uczniowie:
1) znajdowali w szkole środowisko wszechstronnego rozwoju osobowego
2) rozwijali w sobie dociekliwość poznawczą, ukierunkowaną na poszukiwanie prawdy, dobra i piękna w świecie
3) mieli świadomość życiowej użyteczności zarówno poszczególnych przedmiotów nauczania, jak i całej edukacji na danym etapie
4) stawali się coraz bardziej samodzielni w dążeniu do dobra w jego wymiarze indywidualnym i społecznym, godząc umiejętnie dążenie do dobra własnego z dobrem innych
5) poszukiwali, odkrywali i dążyli na drodze rzetelnej pracy do osiągnięcia wielkich celów życiowych i wartości ważnych dla odnalezienia własnego miejsca w świecie
6) uczyli się szacunku dla dobra wspólnego jako podstawy życia społecznego oraz przygotowywali się do życia w rodzinie, w społeczności lokalnej i w państwie
7) przygotowywali się do rozpoznawania wartości moralnych
8) kształtowali w sobie postawę dialogu, umiejętność słuchania innych i rozumienia ich poglądów

Zasada czwarta: zapewnienie realizacji standardów egzaminacyjnych
Z podstawy programowej zostały wywiedzione standardy wymagań egzaminacyjnych, które nie tylko wyznaczają zakres treści podlegających ocenianiu, ale są tez bardzo ważne przy planowaniu osiągnięć uczniów.
Ustawa o systemie oświaty z 7 wrzenia 1998 roku oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 19 kwietnia 1999 roku w sprawie zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych określiły zasady oceniania wewnątrzszkolnego, a także dały podstawy wprowadzenia do polskiego systemu edukacyjnego systemu oceniania zewnętrznego. Doprowadziło to, do powstania standardów wymagań egzaminacyjnych. Ich stworzenie wynikało z potrzeby zbudowania zewnętrznego wobec szkoły systemu oceniania, odnoszącego się do jednolitych dla uczniów wymagań.
Obecnie podstawę przeprowadzania zewnętrznego sprawdzianu stanowią standardy wymagań egzaminacyjnych ogłoszone Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 10 sierpnia 2001 r. Edukacja na każdym etapie kształcenia (z wyjątkiem I) kończy się egzaminem zewnętrznym, który pozwala obiektywnie ocenić poziom umiejętności i wiadomości uczniów.
Ponieważ efektywność kształcenia mierzy się głównie osiągnięciami uczniów, którzy powinni spełniać wymagania wywiedzione z wybranego przez nauczyciela programu nauczania, szkoła prowadzi systematyczną ewaluację osiągnięć edukacyjnych uczniów. Jej wyniki skłaniają nauczycieli nie tylko do refleksji o jakości oceniania w szkole, ale także do analizy jakościowej stosowanych przez nich programów, składających się na szkolny zestaw programów nauczania. Przy czym analiza ta dotyczy nie tylko zapisów programowych, ale też procedur osiągania szczegółowych celów edukacyjnych, trafności wymagań, zastosowanych modyfikacji, uwzględnienia możliwości i zainteresowań uczniów oraz zasobów szkoły itp.
Ewaluacja stosowanych przez nauczycieli programów nauczania uwzględnia też kryterium komplementarności wymagań programowych i egzaminacyjnych. Ważne jest by nie ograniczały się one jedynie do wymagań stawianych uczniowi w sytuacji egzaminacyjnej, gdyż prowadziłoby to do zubożenia i ograniczenia treści i metod nauczania, minimalizując lub eliminując z praktyki szkolnej obszary umiejętności, które nie są sprawdzane podczas egzaminu zewnętrznego.

Zasada piąta: do programu jest napisany dobry podręcznik
Zasada ta jest bardzo ważna z punktu widzenia ucznia i jego rodziców. Bardzo istotne jest, żeby przeznaczona do kształcenia książka zawierała systematyczną, zgodną z zasadami dydaktyki, prezentację wybranych treści nauczania, ujętych w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Ważna jest również jej strona estetyczna.
Dobry podręcznik ułatwia uczniom przyswojenie, a także przećwiczenie i utrwalanie treści zawartych w podstawie programowej.
Istotne jest także żeby w podręczniku były zagadnienia o różnym stopniu trudności umożliwiające naukę uczniom w różnym stopniu zainteresowanym poszczególnymi przedmiotami nauczania.

Zasada szósta: tworzenie programów innowacyjnych
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 24 kwietnia 2002r. w sprawie warunków i trybu dopuszczania do użytku szkolnego programów nauczania, programów wychowania przedszkolnego i podręczników oraz zalecania środków dydaktycznych reguluje miedzy innymi warunki i tryb dopuszczania do użytku szkolnego programów nauczania dla zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej.

Zgodnie z tym zarządzeniem nauczyciel ma prawo do tworzenia tzw. programów innowacyjnych.
Program nauczania ogólnego opracowany przez nauczyciela samodzielnie lub z wykorzystaniem programów wpisanych do wykazu, o którym mowa w § 6 ust. 1, może zostać wprowadzony do szkolnego zestawu programów po uzyskaniu pozytywnej opinii nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, posiadającego wykształcenie wyższe z dziedziny wiedzy zgodnej z zakresem treści nauczania, które program obejmuje.

SZKOLNY ZESTAW PROGRAMÓW NAUCZANIA